Bitüm sınıfı seçimi, çoğu projede iki değişkene indirgenebilir: iklim ve trafik yükü. Sıcak iklimde yumuşak bitüm tekerlek izi yapar; soğuk iklimde sert bitüm çatlar. Bu rehber, doğru sınıfa hızlıca ulaşmanız için hazırlandı.
Penetrasyon sınıfı ne anlama gelir?
Penetrasyon deneyi, standart bir iğnenin 25 °C'de, 100 gram yük altında, 5 saniyede bitüme ne kadar battığını 0,1 mm cinsinden ölçer. "50/70" ifadesi, iğnenin 5,0 ile 7,0 mm arasında battığı anlamına gelir.
Sayı büyüdükçe bitüm yumuşar. 50/70 orta sert, 160/220 belirgin şekilde yumuşaktır. Yumuşaklık düşük sıcaklıkta esneklik demektir; sertlik ise yüksek sıcaklıkta form koruma.
Hangi sınıf, hangi koşulda?
| Sınıf | İklim | Trafik | Tipik uygulama |
|---|---|---|---|
| 50/70 | Sıcak – ılıman | Yoğun | Otoyol, ana arter, havaalanı pisti |
| 60/70 | Sıcak – ılıman | Orta – yoğun | Bölünmüş yol, şehir içi arter, endüstriyel zemin |
| 70/100 | Ilıman – soğuk | Düşük – orta | Kırsal yol, alt tabaka, bakım-onarım karışımı |
| VG 30 | Sıcak | Ağır ticari araç | Otoyol, ağır yük koridoru (Hindistan standardı) |
| 160/220 | Soğuk | Düşük – orta | Termal çatlak riski yüksek bölgeler, base–binder |
Penetrasyon mu, viskozite mi?
İki farklı sınıflandırma sistemi vardır ve coğrafyaya göre değişir. Penetrasyon sınıfları (50/70, 70/100) Avrupa, Orta Doğu ve Afrika'da yaygındır; EN 12591 standardına dayanır. Viskozite sınıfları (VG 10, VG 30, VG 40) Hindistan başta olmak üzere Güney Asya'da kullanılır ve IS 73 standardına göre tanımlanır.
İkisi birebir çevrilebilir değildir, ancak pratikte VG 30 ile 60/70 benzer performans aralığında değerlendirilir. Şartnamede hangi sistem yazıyorsa o sistemin sınıfı talep edilmelidir.
Teklif isterken paylaşılması gereken bilgiler
- Proje coğrafyası ve yıllık sıcaklık aralığı
- Beklenen trafik yükü ve ağır araç oranı
- Şartnamede belirtilen standart (EN 12591, IS 73, ASTM D946 vb.)
- Talep edilen tonaj ve teslim takvimi
- Varış limanı ve boşaltma imkânları
Sık yapılan hata: Yalnızca penetrasyon değerine bakmak. Yumuşama noktası, süneklik ve ısıtma sonrası penetrasyon kaybı da performansı belirler. Analiz sertifikasında bu değerlerin tamamını isteyin; sadece penetrasyon uyuyor diye ürün sahada beklendiği gibi davranmayabilir.